Alle berichten van pbaeten

Berry Kessels: ‘Arnhem krijgt de Rijn cadeau’

Een schoorvoetende zucht naar de Rijn houdt Arnhem al eeuwenlang in haar ban. Ontstaan aan de Jansbeek laat de stad zich maar moeizaam naar breder water voeren. In de zestiende eeuw drong de hertog van Gelre de Arnhemmers de rivier op. Hij verlegde de rivier richting de stad. Arnhem dankt zijn grootste roem aan de Rijn: de stad was in 1944 een brug te ver.

Maar toch. Het blijft een gedoe. Behalve langs een klein stukje Rijnkade en Malburgen glijdt de rivier stiekem door de stad. Zonde, want van water krijg je nooit genoeg. Zeker niet als het stroomt en er soms een bootje voorbij komt.
Nu doet zich een historische kans voor om dat te veranderen en echt van de rivier te gaan genieten. Stadsblokken en Meinerswijk liggen hartje stad en we doen er nauwelijks wat mee. Arnhems eigen Central Park, gróter nog dan haar New Yorkse naamgever. Het is een merkwaardig samenraapsel van uiterwaarden, wolharige runderen, Rijnstrangen, betonvlakten, stortplaatsen, struinterreinen, opgeschoten onkruid, inhammen en drugsafvaldumps.
De curator van de failliete projectontwikkelaar Phanos probeert enkele miljoenen van de investering te redden. Dat heeft een weldoordacht, bescheiden, groen en écht Arnhems plan opgeleverd.

Niet in de laatste plaats omdat bedenker Frank Donders en landschapsarchitect Harro de Jong de stad en haar geschiedenis en geografie kennen als hun broekzak.
Stadsblokken en Meinerswijk zijn versnipperd en verrommeld, met her en der verharding en (vervallen) gebouwen. Plan ‘De Eilanden 2.0’ levert Arnhem een uiterwaardenpark op van driehonderd hectare aaneengesloten natuur in Meinerswijk. Een gigapark waar Sonsbeek een paar keer in past.

Phanos wilde ooit vele duizenden woningen bouwen in het gebied. Het faillissement verhinderde dat. Bij uitvoering van het nieuwe plan draagt de curator zijn deel van het gebied gratis over aan de gemeente. De helft van Meinerswijk cadeau!

Nog mooier: de dreiging van een Manhattan aan de Rijn is voorgoed afgewend. In De Eilanden wordt slechts een smalle strook aan de rivier bebouwd – op plekken waar gebouwen staan of stonden.
De vergelijking met Park Sonsbeek dringt zich op. We zijn terecht trots op de aankoop ervan, ruim honderd jaar geleden. Veel minder bekend is dat het oorspronkelijke park rigoureus gecoupeerd werd. De stad zelf was toen koper én projectontwikkelaar en wilde verdienen.
Het oude Sonsbeek was véél groter. Er zijn vier wijken vanaf geknipt: Burgemeesterskwartier, Sonsbeekkwartier, Sint Marten en Transvaalbuurt. Bijna vierduizend huizen. In De Eilanden zijn maximaal 350 huizen voorzien.

Niet dralen dus, maar uitwerken dat plan. Niet miezemuizen over een randje nieuwbouw. De bebouwing vermíndert ten opzichte van de historie met meer dan de helft. Minder stenen en veel meer groen.
Nog mooier: in het plan is vijf kilometer (5000 meter!) begaanbare rivieroever voorzien. Langs nieuwe binnengeulen. Om te vissen, te varen en te zwemmen. Zonder angst om meegevoerd te worden richting Noordzee.

Uitvoering van De Eilanden levert de stad een geschenk op waarvan de historische waarde nauwelijks overdreven kan worden. Arnhem krijgt, eindelijk, de Rijn cadeau.

 

Hans Jungerius: ‘Te mooi voor politiek getouwtrek’

De terreinen Stadsblokken en Meinerswijk vormen al jaren het onderwerp van plannenmakerij; de gebroeders Das tekenden er ooit een futuristische wijk compleet met een soort monorail, er zou een Floriade komen en projectontwikkelaar Phanos investeerde niet alleen in grondaankopen maar ook in een reusachtige maquette waar duizenden woningen in een dichtheid zoals die van het centrum van Parijs waren neergezet.
Zelf won ik ooit in een prijsvraag van de Gelderlander een driedaagse tuinreis naar Engeland met een plan om van de Stadsblokken een park met evenemententerrein te maken. Dat was in 1997. Ondertussen is er in het echt niets gebeurd. Nu ligt er een plan -De Eilanden- dat in opdracht van de curator van het ter ziele gegane Phanos door landschapsarchitect Harro de Jong is gemaakt. Een plan dat naar mijn overtuiging niet alleen recht doet aan de kwaliteiten van de stad Arnhem en het gebied maar deze zelfs versterkt.

Zoals zoveel voorgestelde projecten in Arnhem lijkt ook dit plan ten prooi te vallen aan politiek touwtrekkerij waar niemand iets aan heeft. Dat zou eeuwig zonde zijn.
Het plan De Eilanden lijkt in de verste verte niet lijkt op de megalomane stadsuitbreiding die wijlen ontwikkelaar Phanos voor ogen had. In weerwil van wat ik lees en hoor wordt Meinerswijk niet ‚volgebouwd’; het plan De Eilanden voorziet in een zeer beperkt aantal woningen (60 stuks) op het terrein van de voormalige steenfabriek Ariëns. De overige woningen staan als appartementen -ondergebracht in een zestal gebouwen van drie verdiepingen- op het terrein van de voormalige ASM scheepswerf ingetekend.

De ironie die de tegenstanders van het plan blijkbaar ontgaat is dat het plan zich beperkt tot een tweetal industrieterreinen; een steenfabriek en een scheepswerf. Ook de natte natuur verderop in Meinerswijk dankt haar bestaan aan de industrie. Het zijn volgelopen kleiputten van de twee steenfabrieken die Meinerswijk lange tijd domineerden. Dat wij dit gebied tegenwoordig als ‚natuur’ waarderen vertelt veel over hoezeer onze kijk op onze omgeving in de laatste decennia is veranderd.

Het is nog niet eens zo heel lang lang geleden dat gebieden die nu als ‚natuur’ op de landkaart staan aangegeven als ‚woeste grond’ stonden vermeld. Men beschouwde die gebieden als ‚onland’ die in cultuur moesten worden gebracht. Gelukkig is onze blik op onze omgeving veranderd en zijn veel waardevolle landschappen behouden. Landschappen die overigens -en dat maakt Nederland zo bijzonder- vrijwel zonder uitzondering zijn ontstaan door een eeuwenlange wisselwerking tussen natuurlijke processen en menselijk handelen.

Het beschermen van natuur slaat soms om in een conservatieve vorm van behoudzucht en veel kritiek op het plan De Eilanden vind ik daarvan getuigen. Juist dit plan zou kunnen aantonen dat de tegenstelling tussen ‘rood’ en ‘groen’ een valse is en dat het samenspel tussen mens en natuur de basis van ons landschap vormt. Meinerswijk is hiervan een uitstekend voorbeeld.
Arnhem zou als groene stad met dit plan een prominente daad kunnen stellen door aan te tonen hoe ‘rood’ en ‘groen’ elkaar kunnen versterken. Door in te zetten op kwalitatief hoogwaardige en duurzame architectuur -die parallel aan de realisatie van een natuurpark in de rest van het gebied plaats vindt- kan Arnhem zich als werkelijk groene en creatieve stad profileren. Een stad waar natuur en wonen samenvloeien.

Eerlijk gezegd snap ik de bezwaren niet zo goed; daar waar de 60 woningen staan ingetekend ligt nu een ontoegankelijk terrein met grote hallen die onderdak bieden aan o.a. paintball en een matrassenfabriek. Ik kan dat moeilijk als ‚natuur’ definiëren. Bovendien krijgt de stad in ruil voor de sloop van deze hallen en de bebouwing van de vrijgekomen grond er gratis de rest van Meinerswijk bij cadeau!

Want dat is de werkelijkheid; de helft van Meinerswijk is geen eigendom van de gemeente dus een aaneengesloten natuurpark laat zich zonder die gronden nooit realiseren. Gezien het budget van de stad lijkt een investering van tientallen miljoenen in de aankoop van deze gronden mij geen realistische optie. Naar mijn overtuiging biedt het plan De Eilanden een uitgelezen kans voor de stad om én het gewenste natuurpark te realiseren én zich als groene en creatieve stad te profileren. Bovendien lijkt het plan zich ook nog eens te voegen naar de opgestelde gebiedsvisie die nu eindelijk kan worden gerealiseerd. Ik voorzie een mooie toekomst voor het gebied tenzij het – en dat zal niet voor de eerste keer zijn – onderwerp van politieke getouwtrek wordt. Getouwtrek waar noch Meinerswijk, noch de stad en haar inwoners iets mee opschieten.

Hans Jungerius

 

 

 

Addy de Boer: ‘Het dichtstbijzijnde buitenland’

Arnhem is het dichtstbijzijnde buitenland. Dat is één van de redenen dat ik hier ooit ben gaan wonen en het is een verworvenheid waar wij Arnhemmers dagelijks van kunnen genieten. Maar sinds de bijeenkomst in Showroom Arnhem van afgelopen dinsdagavond weet ik dat het nog veel beter kan!

Dat blijkt namelijk uit de presentatie van het plan ‘De Eilanden 2.0’ door initiatiefnemers Frank Donders en Harro de Jong. Met een enorme verbeeldingskracht hebben zij de potenties blootgelegd van het gebied dat we al jaren kennen als het ontoegankelijke Stadsblokken en de naastgelegen uiterwaarde Meinerswijk.

Donders en de Jong funderen hun schetsen op een lijvig gebiedsvisie document wat het resultaat was van een zeer uitgebreide inspraak procedure. In 2012 werd deze gebiedsvisie door de Arnhems raad omarmd en vastgesteld, maar we weten dat dit in Arnhem niet altijd voldoende garantie biedt om door te kunnen pakken.

Maar nu zal dat allemaal anders gaan want ik heb in de bijna twintig jaar dat ik in Arnhem woon en werk nog nooit zo’n goed plan voorbij zien komen. Dat hebben we te danken aan deze twee zeer betrokken Arnhemse initiatiefnemers die zonder enige financiële randvoorwaarde, laat staan ‘targets’, aan de slag zijn gegaan met de schone taak om draagvlak te creëren. Deze innovatieve wijze van ontwikkelen is gecombineerd met een open ontwerphouding en een ongekend inlevingsvermogen waarbij de brede belangen van de stad als vanzelfsprekend zijn gekoesterd. Het resultaat wordt door de heren gezien als een ‘work in progress’ maar je vraagt je bij versie 2.0 al af waarom het er in vredesnaam niet allang is !
Toen ik na de presentatie langs het Paradijs naar huis fietste realiseerde ik me plotseling dat we ons nu ook helemaal niet meer druk hoeven te maken of het wel goed komt met de levendigheid in de zuidelijke binnenstad. Het ware paradijs ligt namelijk aan de overzijde en alle Arnhemmers zullen die binnenstad gebruiken als tussenstop. Met gerust hart ging ik slapen, want dit plan gaat er komen. Het is slechts een hamerstukvoor college en raad.

Addy de Boer.

Olaf Corten: ‘Geweldig nieuw ‘groen hart’ voor Arnhem’

Samen met mijn vriendin woonde ik de presentatie bij van plan ‘De Eilanden 2.0’ bij architectuurcentrum CASA in Showroom Arnhem. Hier werden de ideeën van Frank Donders en Harro de Jong (Buro Harro) voor Stadsblokken en Meinerswijk toegelicht.

Met stijgende verbazing heb ik de negatieve geluiden in de zaal aangehoord. Voor mij is het bijna onvoorstelbaar dat een plan als dit met zoveel negativisme wordt ontvangen. Ik ben juist erg onder de indruk van het hele plan en vind dat Frank Donders en Harro de Jong er in geslaagd zijn om twee oninspirerende, onverzorgde en ontoegankelijke gebieden om te vormen tot een natuurlijk, toegankelijk geheel met verschillende interessante programma’s.

Met alle ‘cadeautjes’ voor Arnhem (dependance Museum Arnhem, expositiehal ArtEZ, filiaal voor Bezoekerscentrum Sonsbeek, historische scheepswerf inclusief horeca) en de beperkte bewoning en bebouwing ingebed in de natuur ontstaat er een fantastische uitbreiding van Arnhem op steenworp afstand van het centrum.

Een plan in opdracht van de curator van Phanos (met grote schuldeisers als de SNS) is natuurlijk verdacht en ik begrijp de zorgen bij de mensen die al in dat gebied wonen. Maar naar mijn mening hebben Frank en Harro de gebiedsvisie van 2012 (waar uitgebreide publieksparticipatie aan vooraf is gegaan) uitstekend geïnterpreteerd.

Met behoud van zowel de natuur als van het culturele erfgoed wordt er een geweldig nieuw ‘groen hart’ aan Arnhem teruggegeven. Een aanbod dat de lokale politiek welhaast niet kan afslaan.

Natuurlijk verwacht ik dat er in een natuurrijke uiterwaard als Meinerswijk beperkt, duurzaam, milieuvriendelijk en overstromingsbestendig gebouwd gaat worden en dat er bovendien een gebalanceerde variëteit aan woningen gerealiseerd wordt die voor verschillende budgetten geschikt zullen zijn.

Naar mijn mening straalt ‘De Eilanden 2.0′ dit volledig uit. Zelf kom ik regelmatig met mijn vriendin in Meinerswijk. Om er lekker doorheen te fietsen, even op een van de banken bij de steenfabriek uit te rusten, of op een picknickkleed in de natuur te zijn, om de paarden en runderen te bewonderen, op een warme dag aan een van de strandjes van de Rijn te liggen of ’s winters te genieten van sneeuw en ijs.

Het lijkt me geweldig als het festivalterrein en de oude werf van Stadblokken en het ontoegankelijke industrieterrein van Meinerswijk door al de verschillende programma’s van dit plan geïntegreerd worden zowel in de stad als in de geweldige natuur die er al in Meinerswijk te vinden is.

Olaf Corten is een inwoner van Arnhem-Zuid.