Hans Jungerius: ‘Te mooi voor politiek getouwtrek’

De terreinen Stadsblokken en Meinerswijk vormen al jaren het onderwerp van plannenmakerij; de gebroeders Das tekenden er ooit een futuristische wijk compleet met een soort monorail, er zou een Floriade komen en projectontwikkelaar Phanos investeerde niet alleen in grondaankopen maar ook in een reusachtige maquette waar duizenden woningen in een dichtheid zoals die van het centrum van Parijs waren neergezet.
Zelf won ik ooit in een prijsvraag van de Gelderlander een driedaagse tuinreis naar Engeland met een plan om van de Stadsblokken een park met evenemententerrein te maken. Dat was in 1997. Ondertussen is er in het echt niets gebeurd. Nu ligt er een plan -De Eilanden- dat in opdracht van de curator van het ter ziele gegane Phanos door landschapsarchitect Harro de Jong is gemaakt. Een plan dat naar mijn overtuiging niet alleen recht doet aan de kwaliteiten van de stad Arnhem en het gebied maar deze zelfs versterkt.

Zoals zoveel voorgestelde projecten in Arnhem lijkt ook dit plan ten prooi te vallen aan politiek touwtrekkerij waar niemand iets aan heeft. Dat zou eeuwig zonde zijn.
Het plan De Eilanden lijkt in de verste verte niet lijkt op de megalomane stadsuitbreiding die wijlen ontwikkelaar Phanos voor ogen had. In weerwil van wat ik lees en hoor wordt Meinerswijk niet ‚volgebouwd’; het plan De Eilanden voorziet in een zeer beperkt aantal woningen (60 stuks) op het terrein van de voormalige steenfabriek Ariëns. De overige woningen staan als appartementen -ondergebracht in een zestal gebouwen van drie verdiepingen- op het terrein van de voormalige ASM scheepswerf ingetekend.

De ironie die de tegenstanders van het plan blijkbaar ontgaat is dat het plan zich beperkt tot een tweetal industrieterreinen; een steenfabriek en een scheepswerf. Ook de natte natuur verderop in Meinerswijk dankt haar bestaan aan de industrie. Het zijn volgelopen kleiputten van de twee steenfabrieken die Meinerswijk lange tijd domineerden. Dat wij dit gebied tegenwoordig als ‚natuur’ waarderen vertelt veel over hoezeer onze kijk op onze omgeving in de laatste decennia is veranderd.

Het is nog niet eens zo heel lang lang geleden dat gebieden die nu als ‚natuur’ op de landkaart staan aangegeven als ‚woeste grond’ stonden vermeld. Men beschouwde die gebieden als ‚onland’ die in cultuur moesten worden gebracht. Gelukkig is onze blik op onze omgeving veranderd en zijn veel waardevolle landschappen behouden. Landschappen die overigens -en dat maakt Nederland zo bijzonder- vrijwel zonder uitzondering zijn ontstaan door een eeuwenlange wisselwerking tussen natuurlijke processen en menselijk handelen.

Het beschermen van natuur slaat soms om in een conservatieve vorm van behoudzucht en veel kritiek op het plan De Eilanden vind ik daarvan getuigen. Juist dit plan zou kunnen aantonen dat de tegenstelling tussen ‘rood’ en ‘groen’ een valse is en dat het samenspel tussen mens en natuur de basis van ons landschap vormt. Meinerswijk is hiervan een uitstekend voorbeeld.
Arnhem zou als groene stad met dit plan een prominente daad kunnen stellen door aan te tonen hoe ‘rood’ en ‘groen’ elkaar kunnen versterken. Door in te zetten op kwalitatief hoogwaardige en duurzame architectuur -die parallel aan de realisatie van een natuurpark in de rest van het gebied plaats vindt- kan Arnhem zich als werkelijk groene en creatieve stad profileren. Een stad waar natuur en wonen samenvloeien.

Eerlijk gezegd snap ik de bezwaren niet zo goed; daar waar de 60 woningen staan ingetekend ligt nu een ontoegankelijk terrein met grote hallen die onderdak bieden aan o.a. paintball en een matrassenfabriek. Ik kan dat moeilijk als ‚natuur’ definiëren. Bovendien krijgt de stad in ruil voor de sloop van deze hallen en de bebouwing van de vrijgekomen grond er gratis de rest van Meinerswijk bij cadeau!

Want dat is de werkelijkheid; de helft van Meinerswijk is geen eigendom van de gemeente dus een aaneengesloten natuurpark laat zich zonder die gronden nooit realiseren. Gezien het budget van de stad lijkt een investering van tientallen miljoenen in de aankoop van deze gronden mij geen realistische optie. Naar mijn overtuiging biedt het plan De Eilanden een uitgelezen kans voor de stad om én het gewenste natuurpark te realiseren én zich als groene en creatieve stad te profileren. Bovendien lijkt het plan zich ook nog eens te voegen naar de opgestelde gebiedsvisie die nu eindelijk kan worden gerealiseerd. Ik voorzie een mooie toekomst voor het gebied tenzij het – en dat zal niet voor de eerste keer zijn – onderwerp van politieke getouwtrek wordt. Getouwtrek waar noch Meinerswijk, noch de stad en haar inwoners iets mee opschieten.

Hans Jungerius