Berry Kessels: ‘Arnhem krijgt de Rijn cadeau’

Een schoorvoetende zucht naar de Rijn houdt Arnhem al eeuwenlang in haar ban. Ontstaan aan de Jansbeek laat de stad zich maar moeizaam naar breder water voeren. In de zestiende eeuw drong de hertog van Gelre de Arnhemmers de rivier op. Hij verlegde de rivier richting de stad. Arnhem dankt zijn grootste roem aan de Rijn: de stad was in 1944 een brug te ver.

Maar toch. Het blijft een gedoe. Behalve langs een klein stukje Rijnkade en Malburgen glijdt de rivier stiekem door de stad. Zonde, want van water krijg je nooit genoeg. Zeker niet als het stroomt en er soms een bootje voorbij komt.
Nu doet zich een historische kans voor om dat te veranderen en echt van de rivier te gaan genieten. Stadsblokken en Meinerswijk liggen hartje stad en we doen er nauwelijks wat mee. Arnhems eigen Central Park, gróter nog dan haar New Yorkse naamgever. Het is een merkwaardig samenraapsel van uiterwaarden, wolharige runderen, Rijnstrangen, betonvlakten, stortplaatsen, struinterreinen, opgeschoten onkruid, inhammen en drugsafvaldumps.
De curator van de failliete projectontwikkelaar Phanos probeert enkele miljoenen van de investering te redden. Dat heeft een weldoordacht, bescheiden, groen en écht Arnhems plan opgeleverd.

Niet in de laatste plaats omdat bedenker Frank Donders en landschapsarchitect Harro de Jong de stad en haar geschiedenis en geografie kennen als hun broekzak.
Stadsblokken en Meinerswijk zijn versnipperd en verrommeld, met her en der verharding en (vervallen) gebouwen. Plan ‘De Eilanden 2.0’ levert Arnhem een uiterwaardenpark op van driehonderd hectare aaneengesloten natuur in Meinerswijk. Een gigapark waar Sonsbeek een paar keer in past.

Phanos wilde ooit vele duizenden woningen bouwen in het gebied. Het faillissement verhinderde dat. Bij uitvoering van het nieuwe plan draagt de curator zijn deel van het gebied gratis over aan de gemeente. De helft van Meinerswijk cadeau!

Nog mooier: de dreiging van een Manhattan aan de Rijn is voorgoed afgewend. In De Eilanden wordt slechts een smalle strook aan de rivier bebouwd – op plekken waar gebouwen staan of stonden.
De vergelijking met Park Sonsbeek dringt zich op. We zijn terecht trots op de aankoop ervan, ruim honderd jaar geleden. Veel minder bekend is dat het oorspronkelijke park rigoureus gecoupeerd werd. De stad zelf was toen koper én projectontwikkelaar en wilde verdienen.
Het oude Sonsbeek was véél groter. Er zijn vier wijken vanaf geknipt: Burgemeesterskwartier, Sonsbeekkwartier, Sint Marten en Transvaalbuurt. Bijna vierduizend huizen. In De Eilanden zijn maximaal 350 huizen voorzien.

Niet dralen dus, maar uitwerken dat plan. Niet miezemuizen over een randje nieuwbouw. De bebouwing vermíndert ten opzichte van de historie met meer dan de helft. Minder stenen en veel meer groen.
Nog mooier: in het plan is vijf kilometer (5000 meter!) begaanbare rivieroever voorzien. Langs nieuwe binnengeulen. Om te vissen, te varen en te zwemmen. Zonder angst om meegevoerd te worden richting Noordzee.

Uitvoering van De Eilanden levert de stad een geschenk op waarvan de historische waarde nauwelijks overdreven kan worden. Arnhem krijgt, eindelijk, de Rijn cadeau.